Կորպորատիվ արտադրանքի տրանսպորտը և մաքսները՝ Հայաստան եւ ԵԱԵԲ մուտք

Մաքսների դերը. ո՞վ է պատասխան վճարելու համար

Արտահանման հենց առաջին հարցը, որը պետք է պատասխանվել պատվերը տալուց առաջ, վերաբերվում է ներմուծողի իրավական դերին։ Հայաստանում ներմուծողը պետք է ունենա ՀԱՀ միության ստացող կապերի երկակի հաստատում, իսկ ներմուծման գործընթացում ձևակերպվում է ստուգումների միջոցով՝ տեքստիլ, թյութային և մաքսային բացահայտումների միջոցով։ Եթե պատվիրատուն է հայաստանական ընկերություն, ներմուծողի դերը սովորաբար կատարում է ապահովող մատակարարը՝ պատվերի ստացում, մաքսային հայտարարության հրամանագրում, մաքսերի վճարում և հատկարգի ավտողի վերցնելու պահանջ։ Դրանք պարտադիր են, նույնիսկ եթե պետք է պահպանվեն մեկ կոշտ թվին ամբողջական բեռը։

Պայմանը որոշվում է Incoterms 2020-ի կողմից։ Ստուգումների դեպքում DDP-ը (Delivered Duty Paid) նշանակում է, որ վճարը և մաքսերը իրականացվում են վերջնակետ գնողի կողմից և մուտքը պատրաստ է մտնում ստուգումների շրջանակը։ DAP-ը (Delivered at Place) իրականում մի այլ բաշխում է. արտադրանքը ժամանում է նշված վայրին, բայց մաքսերը և ԱԱՀ-ն դեռ մնում են գնողի վրա։ FOB-ը սահմանում է այն կետը, երբ պատասխանությունը անցնում է նավահանգույցի վրա, իսկ CIF-ը ներառում է նաև ծովային տրանսպորտը և նվազագույն ապահովանքը՝ մինչև նշված վայրի ստացումը։ Կողմերի միջև պայմանավորումը պետք է գրվում պատվերի պայմանների մեջ, այլ ոչ թե թողնվում կարծիքի հիման վրա։ Ճյուղային ստուգումների դեպքում ինքնուրույն արտահանողը երբեմն չգիտի, թե ով է պատասխան մաքսերի համար, և երբ պատվիրատուն է պարզում վերջնակետ գնողին, պատվերը դառնում է կոշտ ողջ անորոշ։

HS կոդեր. յուրաքանչյուր իրոնք ունի իր դասակարգումը

Մաքսային հաշվարկը սկսվում է ոչ թե գնից, այլ կոդից։ Հայաստանը հետևում է Ադինդ համաշխարհային ապրոդուկտային ոլորտի պայմանավորման համակարգին՝ ընդհանուր բնական պատճառների դեպքում։ Տաբաթով պատված հագուստը սովորաբար դասակարգվում է 6109 ավետանգույցի տակ, բայց պոլովեռ տեսակը՝ բացված կոծկած վերևով կամ կոճակված սևբերզով՝ 6110 խմբի տակ, իսկ հետո կարող է ընկնել հիմնական գիշերի հագուստի այլ դեպքում։ Տեկնիվ հանդուրժները՝ 6505 խմբում, սուրչի պարագանները՝ 6116 խմբում, պայուսակները՝ 4202 խմբում, լիտի վառարակները՝ 7013 խմբում, պլաստիկ տուփերը՝ 3923 խմբում, տպագրված նվերները՝ 4911 խմբում, իսկ լիցքավորումային համապարփակները՝ 8507 խմբում՝ լիցքի տեսակի համապատասխանությամբ։

Ճիշտ դասակարգումն ունի երկու հետևություն։ Առաջինը՝ սխալ կոդը նշանակում է մաքսային մասնագետի բացահայտում և հնարավոր բեռնման ժամանակավոր կանգնեցում, ինչը հաճախ վերապարում է ընտրված առաքիչին։ Երկրորդը՝ փոքր տոկոսային սխալումը երկու առաջին հազար ապրանքի վրա արժելով ավելի թակ է, քան որ օրվա վերջում վերջնական գինը վերահաշվելը։ Հայաստանում ԱԱՀ-ն հաշվում է ըստ ներմուծման ամսաթվին գործող հարկային դրույքի չափի հրամանագիրը, իսկ այն պարբերվում է մուտքային բեռնաթափման պահին։ Այս պահը հաճախ ձեռք է բերում ստուգումներին, և դրա համար մուտքային արժեքը վճարվում է տոկոսային երկու տեղում՝ ավտողի մոտ և տոնական տոկոսների հաշվումներում։

ԵԱԵԲ-ի համաընդհանուր մաքսային դաշինքը

Հայաստանը ԵԱԵԲ-ի անդամ է 2020 թվականից, և ներմուծվող բեռների մասին կիրառվում է Միության համաընդհանուր մաքսային դաշինքը՝ ԵԱԵԲ տարածքին միակ մաքսային գո՞րծադիրը։ Հիմնական մաքսային դրույքները տարբերվում են ըստ ներմուծման ժամկետի գործող օրվա դրույքից և որոշում են նվազագույն մոդուլացիոն տոկոսը։ Տեքստիլ և պատված հագուստի համար սովորաբար կիրառվում է դրույքների այն մասը, որը նույնը չէ Եվրասում՝ հենց այստեղ առաջին անգամ տեղի ունենում է բնաշխումը։ Համաշխարհային ապրոդուկտային ոլորտի պայմաններին համապատասխանող ապրոդուկտային համաձայնագիրք կրող գործը ստանում է լուսանող դրույք, իսկ խորհրդատուած վերամշակված գործը՝ հիմնական դրույք։

Պահանջող երկրների հետ կա նաև պաշտոնական իրավական ռեժիմ՝ որոշ խմբի պատված հագուստի վրա գործող էրոթենկան սերտիֆիկատները կարող են տալլ թույլ ստացողին միջազգային համաձայնագրից օրինակավորված արտասերհարկի տոկոս կամ ամբողջական ազատում։ Դրա համար պատվիրատուի կողմից ներմուծման ժամկետը ուղղակիորեն ազդում է սակային արդյունքի վրա, և փակ գործընթացում է դատարկությունը՝ առանց հետևելու պատճառին, թե ով է ստացել այս արտասերհարկը և ինչո՞ւ։

Ապահովանքային արժեք. ինչպե՞ս է հաշվումը կատարվում

Ապահովանքային արժեքը մաքսային հաշվարկի ամբողջական հիմքն է և մուտքի ամենարժե՞ք զրոյմում։ Այն սովորաբար ներառում է ստուգումների համար վճարված արժեքը, տրանսպորտի ծախսը և ապահովանքի սակային վճարը՝ մինչև պայմանավորված տեղի սահմանումը։ Կրիտիկական ստուգումներում երբեմն ապահովանքային արժեքը նվազեցվում է մոտ տոկոս մեկ հզոր, բայց այդ տոկոսը բազմաթիվ մեկական պատվերների վրա կունի ուղիղ թվային ազդեցություն։ Ահա պատճառը, որիս ապահովանքային գումարը պարտվում է դուրս քաշել թյութային գնահատումից. պատվիրատուն է պնդում տոկոսային լրավորում ընտրված ռիսկի դեպքում, ոչ թե անվերջ լրավորում ամբողջ պատվերի վրա, որտեղ պատճառը վատագույն դեպքում մեկ բեռ կարող է բերել բարձր գին։

Մաքսային գնահատումը չի հավասարվում միշտ իրացված հաշվին։ Եթե վերջնակ գործընկերությունների հետ կնքված համաձայնագիրք է, գնահատումը կարող է կիրառվել ՀԱՀ ոչ որ տոկոսով։ Այս տոկոսը, ըստ Հայաստանի ՀԱՀ-ի չգումարված դրույքի՝ երկու տոկոս համապատասխան հայտարարության համար, մեկ օրվա հետը՝ տոկոսերով, և առանց այդ գումարի՝ հիմնական գնահատումից, կարող է լինել ամբողջական փոխարենը։ Տանգնելիորեն, բացահայտման ժամանակավոր կանգնեցումը վերադառնում է ոչ թե փոխի մեջ, այլ բեռ ավտողի հեռացման պատճառը, իսկ այդ պահը հայտնվում է շատ ուշ, երբ արդյունքը արդեն հասել է Երևան և պատվիրատուն է սպասում դրանը։

Տրանսպորտային երթուղիներ և իրական ժամկետներ

Հայաստանին հասնող հիմնական երթուղիները պայմանավորվում են ծավալի ըստ։ Փոքր ու միջին չափի բեռների համար սովորաբար կիրառվում է հովաչյան ճանապարհը ծովային տրանսպորտի հետ համադրված հազար մեկնաբեռնավորմամբ՝ Չինաստանից դեպի Պորտ Լյալի, ապա երկաթուղեի վրա։ Այդ երթուղին դանդաղ է, բայց բեռ մեկ կիլոգրամի համար զգալիորեն էժանակավորվում, և հենց դրա համար է իրականացվում նախատումումների մեջ՝ խոցում, պատերազմ կամ տուփերով փակված արտադրանքը պահեստի մեջ դրվում այնպես, որ բարձրաշեջքի ընթացքում ճգնող նույնակները վերադառնան ամբողջ պահով՝ թելործով։

Օդային տրանսպորտը նվազեցնում է ժամանակը մինչև երեկը վայրից երեք օր, բայց միջազգային վճարների հաշվումով մեկ կիլոգրամը կարող է արժենալ ավելի ինչ ծովային տրանսպորտի ամբողջ երթուղին՝ գոհացուցիչ գնով այն ծրագրերի համար, որտեղ ժամանակն է ճգնող գործոնը։ Երկրային տրանսպորտը գործում է Վրաստան և Ադրբեջան երթուղիներով և լավ գործում է փոքր ու միջին խմբի արագ քաղաքային պատվերների դեպքում։ Լուլաբյանային կոնսոլիդացիան տեղի ունի բոլոր հիմնական երթուղիներում։ Հայաստանում բեռ է ընդունում պահեստները, որտեղ կատարվում է հավաքումը, հեռակարգավորումը և վերջնակ ստուգումը, որից հետո բեռը բաժանվում է հաճախորդի առաքման վճարով կամ գումարային պատվերով։

Հավաստագրեր և համապատասխանության ստուգումներ

ԵԱԵԲ-ի շուկայում մի շարք արտադրանք ենթախոցվում են պարտադիր համապատասխանության պահանջներին, և դրանք պայմանավորվում են ԵԱԵԲ տեխնիկական կարգավորումների միացումներով։ Կոշկավոր վերագործական կենտրոնների վերագործումը, լարմների մատակարարների ապահովումը, էլեկտրոնային սարքիկների անվտանգությունը և սպասման նշագիծը պահանջում են EAC հայտարարական տեղեկություն և տեղադրման նշագիծ՝ ռուսերեն, սուլթաներեն և հայերեն։ Առանց այդ դասի անգամ ստուգումներում բեռը կարող է վերադարձվել կամ պահեստ լցվել թույլառնության ստացման համար՝ բացառելով լրացուցիչ ծախսը։ Եթե պնդումը պահանջում է ոչ թե էմբրոյին տոկոսներ, իրականում հենց էլ տվյալ պահնջի չհամապատասխանումը հաճախ ամենաթանկ մասն է դառնում պատճառը՝ այն պայմանավորված է նախագծի փուլում, ոչ թե կեսում՝ այնտեղ, երբ արդյունքը արդեն ճանապարհին է։

Հին սխալումներ, որոնք թանկ արժենում են պատվերը

Առաջին սխալումը անորոշ ապրոդուկտային անվանումներն են։ «Corporate promotional package» ձևակերպումը չի բավարար մաքսային տվյալների համար. պետք է գրվի կոնկրետ ապրոդուկտի անվանումը, նյութը, չափը, տեսակը և նշատակումը։ Երկրորդ սխալումը մեկ պատվերում տարբեր ապրոդուկտների միացումն է մեկ տոկոսային մաքսային դրույքով։ Երբ պատվերում ներկայացվում են հագուստ, տուփ, փոքր էլեկտրոնային իր և տեքստիլ նվերներ, դրանք հաճախ դասակարգվում են տարբեր կոդերով, իսկ որոշ գնողներ ընդունում են մեկը՝ խուսափելով առանձնացուցիկ հայտարարականից։ Երրորդը վճարի մեթոդն է. բանկային փոխանցման սպասելիության դեպքում արտահանողը պետք է ստանա կանխավճար, որից հետո բեռը մտնում է մշտական գործընթաց։ Չորրորդը ժամանակացույցի սխալ հաշվարկն է՝ համեմատելիս ցուցանիշը մեղմելով տրանսպորտի վերջնակ ժամկետը հաշվվում է միայն հասցե հասնելու՝ բեռնատուր վերապետման և բեռնաթափման ընթացքը հաշվելով ստուգման օրվան, թե՛ ոչ։

Հինգերորդը փոքր է, բայց ամենաթանկն է. մեկ փոքր գործոնական սխալումը պատվերի վերապահումների միջոցով պահպանում է պահուստային ապահովանքը՝ առանց դրա հետո մուտքը կարող է դառնալ մասնավորապես ընդունվելի չլինելու համար։ Այս բոլորը մեկ բանի մասին է՝ պատվերը նկատվում է ոչ թե արտադրանքի, այլ գործողության կառավարման հետ։ Եթե մաքսային շերտը սկսվում է պատվերի վերջում, դրա ուղղակի բեկենգը հասնում է տասնյակ դրամներ, բայց որոշ չափով նույն սխալը կրկնվում է հենց հաջորդ պատվերում՝ ուղղակի պատճառով՝ որովհետև հաղթահարումները թվում են մեկնակի։ Ուստի մաքսային հաշվարկը ներառվում է պատվերի կողմից ստացվող առաջին քննարկումում՝ կողմից ու վերջի գներից հետո, երբ հաղթահարումները դեռ ձևավորվող չեն։

Վերջինը՝ տվյալների պահպանում։ Հենց այն հայտարարությունները, որոնք ներկայացվում են պայմանավորման ժամանակ, պետք է պահպանվեն հաշվարկների պատճենավորագրությամբ։ Երբ գալիս է հաջորդ գնահատումը կամ ստուգումների վերաբերյալ հարցը, այն լուծվում է փաստաթղթերով, ոչ թե հիշողությամբ։ Սա չի կարճացնում ընթացքը, բայց զգալիորեն է նվազեցնում այն վերջնակ կարծիքների թվը, որոնք ստիպում են հաճախ ստացողին վերաբեռնել պատվերի արժեքը։

Մուտքային ռեժիմ

DAP, DDP կամ բեռ վերաբեռնում՝ պայմանավորված հաշիվով

Մաքսային դրույքի հիմք

ԵԱԵԲ համաընդհանուր մաքսային դաշինք՝ ներմուծման օրվան ով դրույքն է

Ապահովանքային արժեք

Առաջին առաքման կեսը մինչև պահուստային վայր

Մուտքային հարկ

ԱԱՀ Հայաստանի ՀԱՀ-ի չգումարված դրույքով, ներառյալ գումարային նվազագույն փոխհտում

Գործողության ժամկետ

Ստուգումներից մինչև ստուգուման գործընթաց՝ 2-7 աշխատօր

Պլանավորման ժամանակացույց

1. Հունվար-փետրվար. Կոդավորում և դասակարգում — Արտադրանքի ցանկը վերաբանվում է ըստ նյութի և կիրառման, բաշխվում են HS դասակարգերը և ստահանվում են մոտավոր մաքսային գնահատումները՝ հաշվի առնելով հնարավոր հետ ընթացող տոկոսային փոփոխությունը։
2. Մարտ-ապրիլ. Incoterms և արժեքի հաշվարկ — պայմանավորվում են մատակարարության պայմանները, կազմում է ապահովանքային ռեժիմ և սահմանվում են մուտքային հարկի պահանջները՝ հովանավորելով, որ ստուգման օրը չհավասարվի քայլաթիրը։
3. Մայիս-հունիս. Արտադրության հետևում — տեղադրվում են առաջին նմուշների վերահսկումները, ստուգվում են պատմանշինների և գումարային պահուստային վկայությունները, ինչպես նաև EAC հայտարարությունների պատրաստությունը։
4. Հուլիս-սեպտեմբեր. Ներմուծում և ստուգում — բեռը հասնում է պահեստ, կատարվում է ստուգում, կանխարգելվում է բացահայտումներից, և արդյունքը բաժանվում է հաճախորդի վերաբեռնման հեռացման համար։

Ինչպե՞ս է մաքսային շերտը դառնում կայուն գործընթացի մասը

Այն ընկերությունները, որոնք մաքսային հարցը դիտարկում են որպես վերջին քայլը, սովորաբար աշխատում են տասնյակ տոկոսով թելի՝ և հենց դրա համար են կրում ամենամեծ ռիսկը։ Մաքսային գործընթացը նվազեցնում է ոչ թե ֆիզիկական հավանականությունը, այլ կանոնների համակարգը՝ դասակարգում, արժեք, ծանոթագրում և ժամանակ։ Այն բնաշխում է ոչ թե առանձին խնդիր, այլ համակարգային կախվածություն՝ այն անմիջական է բոլոր մյուս քայլերից։

Հենց այստեղ է սկսվում հատուկ պահուստի ցանկի պարբերությունը։ Եթե անհնարին է նույն խոցումը կրկնել այն գնով, որին անցվել է լիցքավորումային կոշկավոր վառարակների խումբը, պատճառը ոչ թե արտահանողի կատեգորիան է, այլ անհամաստատեղ հաշվումն է։ Այդ իրականության ընդունումը թույլ է տալիս փոխել ոչ թե պատճառը, այլ հետևանքը՝ ընտրելով այն տեսակները և համապարփակումը, որտեղ նույն հայտնիությունը կանխարգելվում է ստուգման սկզբում, այլ ոչ թե բեռ տեղի հասնելուց հետո։ Եթե այդպիսին մոտեցումը դառնում է սովորույթ, մաքսային ծախսը դառնում է անհամակշռելի և ոչ ոքի չի կարող դառնալ որոշումի հիմք։

Ամենակարևոր երկու բանը՝ փաստագրական կազմի ճշգրիտությունը և հաշվարկների հետևողությունը, կարևոր են միայն այն ժամանակ, երբ դրանք պնդում են բազմաթիվ պատվերներ՝ բանկեր, հեռահաղորդակցության օպերատորներ, ՏՏ ընկերություններ, իսկ հանրային հատվածի գնումները կատարվում են էլեկտրոնային հարթակի միջոցով, որտեղ փաստաթղթերի հեռակառուցությունը դառնում է պարտադիր։ Այդ պատճառով մաքսային շերտը ոչ թե վերջին պարտություն է, այլ կրողություն, որը պետք է կառուցվի հենց բյուջեի ձևավորման ժամանակ՝ հաջորդ պատվերի շրջանակից հետո։